صنایع غذایی

خواب مسأله بسيار مهمى است كه تمام افراد با هر سن و جنسى به آن نياز دارند. انسانها به طور متوسط يك سوم از عمر خود را در خواب به سر مى برند و با اين كار كه در هر روز به صورت مكرر انجام مى گيرد به سلولهاى مغزى خود استراحت داده و باعث آرامش مغز كه فرماندهى بدن را به عهده دارد، مى شوند.
افرادى كه به دلايل مختلف كم خواب يا بى خواب مى شوند دچار تحريك پذيرى مى شوند. اين دسته از افراد به سرعت عصبى شده و نمى توانند به سرعت گذشته و به همان دقت به انجام امور خود بپردازند.
دسته اى از افراد كه به علت كثرت كار و مسؤوليت ترجيح مى دهند از ساعات كارى خود كم كنند نه تنها در انجام كارهاى محوله موفق نمى شوند بلكه در ضمن كار يا به خواب رفته يا بى حال شده و چرت مى زنند. اگر در صورت خستگى ناچار به ادامه فعاليت و كار باشيد نمى توانيد بدن خود را به خوبى كنترل كنيد.
آمارها نشان مى دهد بعضى از حوادث كه در محيط كار، خانه يا هنگام رانندگى روى مى دهد به علت كم خوابى و خستگى بوده است.
متخصصان در خصوص مكانيسمى كه در بدن هنگام خواب روى مى دهد مى گويند: تعدادى از ماهيچه هاى بدن در خواب به حالت استراحت فرو مى روند و فرصت پيدا مى كنند تا بعد از فعاليت هاى روزانه قواى از دست رفته خود را دوباره به دست آورند.
در خواب مغز فعاليت كمترى را انجام مى دهد ولى بعضى از بخش هاى مغز در هنگام خواب باز هم كاملاً فعال است، اين بخش ها كنترل ضربان قلب، تنفس و ديگر بخش هاى حياتى بدن را به عهده دارند ولى فعاليت اين بخش ها هم آهسته تر از هنگام بيدارى است.
متخصصان امور تغذيه توصيه مى كنند به علت همين آهستگى حركات معده و روده در خواب نبايد قبل از خواب معده و روده كاملاً از غذا بخصوص غذاهاى چرب و سنگين پر كرد.
تحقيقات نشان مى دهد با داشتن يك تغذيه مناسب مى توان به خواب راحتى دست پيدا كرد. افرادى كه براثر استرس يا ديگر مشكلات روحى و عصبى يا بيمارى نمى توانند خواب راحتى داشته باشند با داشتن يك رژيم غذايى مناسب مى توانند تا اندازه اى اين آشفتگى را بهبود ببخشند.
دكتر سيد على كشاورز- متخصص تغذيه و استاد دانشگاه- در اين مورد مى گويد: براى داشتن يك خواب راحت بايد يك رژيم غذايى متعادل با برنامه غذايى مناسب براساس گروه چهار گانه داشت. خوردن لبنيات، شير و ماست همراه با شام به آرامش انسان در هنگام خواب كمك زيادى مى كند.
وى مى گويد: خوردن يك ليوان شير ولرم كه شيرين شده نيز در ايجاد خواب راحت مفيد است.
دكتر احمدرضا درستى- متخصص تغذيه از انگلستان و استاد دانشگاه - در مورد اينكه چه رابطه اى ميان خواب و تغذيه وجود دارد، مى گويد: بين خواب و تغذيه ارتباطى متقابل وجود دارد. به طورى كه مشخص شده است كسانى كه بد مى خوابند يعنى نامنظم، خيلى زياد و يا خيلى كم به خواب مى روند. در تمام اين حالات از نظر تغذيه مورد لطمه قرار مى گيرند. بطور مثال بى خوابى و بد خوابى باعث چاقى و لاغرى در كودكان و بزرگسالان مى شود.
وى مى افزايد: در بچه ها هورمون رشد كه در اوايل شب ترشح مى شود به شرطى در انجام كار خود كه عبارت از رشد قدى كودك است موفق است كه كودك در اوايل شب خوابيده باشد در غير اين صورت در زمان بيدارى صرف فعاليت هاى عادى كودك شده و به كار اصلى خود نمى رسد و اين امر مى تواند باعث كوتاه قد ماندن كودكانى كه شب ها ديرتر به خواب مى روند، شود.
كارشناسان تغذيه اعتقاد دارند كه كودكان چاق بيشتر از ديگران از اختلالات خواب رنج مى برند كه اين مسأله روى تحصيل آنان نيز مؤثر است.
پزشكان عقيده دارند كه اين اختلالات سلامت كودكان را نيز به خطر مى اندازد و رشد اجتماعى آنها را نيز به مخاطره مى اندازد.
در اين كودكان جريان هوا نيز با مشكل مواجه مى شود و باعث مى شود كه ميزان اكسيژن در خون آنها پايين بيايد.
خواب در سنين رشد اهميت زيادى دارد. خواب باعث مى شود تا افراد از هيجانات روزانه دور بمانند و به اين وسيله به شادابى و سرزندگى برسند. آزمايشات نشان مى دهد كسانيكه چند شبانه روز نخوابيده اند قدرت كنترل و قضاوت خود را از دست داده اند ولى بايك شب بيدارى يا نخوابيدن اتفاق مهمى روى نمى دهد.
دكتر درستى در خصوص اينكه چه عواملى موجب بدخوابى مى شود، مى گويد: مشخص شده كه بد غذايى و گرسنگى پنهان ناشى از آن مى تواند به بدخوابى منجر شود. به عنوان مثال كسانيكه دچار كمبود آهن هستند علاوه بر اينكه دچار سرگيجه، سردرد، ضعف و دير يادگيرى مى شوند ممكن است دچار بدخوابى هم بشوند.
دكتر كشاورز در مورد موادى كه باعث بى خوابى مى شود مى گويد: افرادى كه عصبى هستند يا نسبت به چاى ، قهوه و نسكافه حساس هستند نبايد قبل از خواب از اين سه نوشيدنى استفاده كنند زيرا اين مواد باعث افزايش استرس و عصبى شدن آنها هنگام خواب مى شود.
وى اضافه مى كند: استفاده از ويتامين C با دز بالا مى تواند باعث بى خوابى در انسان شود. افرادى كه داراى حساسيت ويژه اى هستند حتى با خوردن يك پرتقال يا مركبات نيز ممكن است دچار بى خوابى شوند و يا براى چند ساعت نتوانند بخوابند.
دكتر درستى در مورد اينكه چه موادى باعث ايجاد خواب راحت مى شود مى گويد: تحقيقات ثابت كرده است كه مصرف يك ليوان شير شيرين و ماست ترش خواب آور است كه اين به علت جذب سريع كلسيم موجود در آنهاست بطورى كه از مدتها قبل نقش كلسيم در خواب كاملاً شناخته شده است.
وى مى گويد: كمبود بسيارى از مواد مغزى موجود در غذاها مى تواند باعث بى خوابى شود از طرف ديگر كسانيكه بيش از حد غذا مى خورند و دستگاه گوارش آنها ناچار به فعاليت زيادى است، روى خواب آنها تأثير نامطلوب مى گذارد و پرخورى مى تواند يكى از علل كم خوابى شود.
افرادى كه بتوانند بهترين روش تغذيه را انتخاب كرده و در ساعات مناسب اقدام به خوردن غذا كنند، از خواب بهترى هم برخوردار خواهند بود.
دكتر كشاورز در اين مورد مى گويد: خوردن دوغ، شير، ماست همراه شام، كمك بزرگى به خواب آرام و عميق مى كند. افرادى كه دچار تنش هستند مى توانند قبل از خواب يك ليوان جوشانده گل گاوزبان بنوشند تا تنش هايشان هنگام خواب بر طرف شود.
اين متخصص تغذيه معتقد است تغذيه و ميزان خواب با توجه به شرايط روحى و حساسيت هاى فردى در تمام انسانها متفاوت است به طورى كه ممكن است شخصى با خوردن چاى يا قهوه از عصر دچار بى خوابى شود و شخص ديگرى با وجود خوردن اين مواد در آخر شب باز هم خواب راحتى داشته باشد.
دكتر درستى از فعاليت هاى فيزيكى به عنوان عامل مهم ديگرى كه روى خواب و تغذيه اثر مى گذارد نام مى برد و مى گويد: اگر روزانه به حد كافى فعاليت فيزيكى نداشته باشيم ممكن است منجر به سوء تغذيه دائم اعم از لاغرى يا چاقى شويم و اين مى تواند روى خواب نيز تأثير بگذارد. بطورى كه تحقيقات روشن كرده است كودكانى كه فعاليت فيزيكى شان ناكافى است شبها ديرتر به خواب رفته و احتمال چاقى نيز در آنها بيشتر است.